Հայոց պատմութիւն, Ա․ հատոր (սկզբէն մինչեւ Կիլիկիոյ հայ թագաւորութեան անկումը)

Հեղինակին սրտագին փափաքն էր այս գործը հայերէնի թարգմանուած տեսնել։ Դժբախտաբար ան իր աչքերը յաւիտենապէս փակեց 1954 Օգոստոս 18ին, երբ նոր էր ձեռնարկուած թարգմանութեան աշխատանքը։

Հրանդ Փաստրմաճեանի գիտական մեծարժէք երկերէն մէկն է հայոց պատմութեան նուիրուած ֆրանսերէն այս ստուար հատորը, որ լոյս տեսաւ 1949ին, Հրանդ Սամուէլ գրատան հրատարակութեամբ։ Ներածութեան մէջ ինք լաւապէս բնորոշած է իր գործը, որ կ՝ընդգրկէ հայոց պատմութեան բոլոր շրջանները, ամբողջական համադրումով մը, սկիզբէն մինչեւ 1920 թուականը։ Նկատի ունենալով անոր 480 մեծադիր էջերու լայն ծաւալը, յարմար դատուեցաւ հայերէն թարգմանութիւնը հրատարակելերկու առանձին հատորներով։